Organizacja służby wartowniczej
Regulamin Ogólny Żołnierza WP
Pkt 189-206
1. Podstawa organizacji i obsada służby wartowniczej
Pkt 189
Służbę wartowniczą organizuje się w oparciu o „Plan ochrony jednostki (instytucji) wojskowej”.
Pkt 190
W jednostkach (instytucjach) wojskowych, w których nie ma etatowych pododdziałów ochrony lub etatowe pododdziały ochrony dysponują małym potencjałem osobowym, służbę wartowniczą mogą pełnić żołnierze z pozostałych pododdziałów jednostki (instytucji) wojskowej.
Podstawą prawną i organizacyjną każdej warty jest „Plan ochrony jednostki”. Dokument ten ściśle określa zasady dozoru i nie pozwala na dowolność w organizacji ochrony.
Zasady wyznaczania obsady:
- Pierwszeństwo mają etatowe pododdziały ochrony.
- W przypadku ich braku lub niewystarczających sił, obowiązek ten przechodzi na pozostałych żołnierzy jednostki.
Pkt 190 stanowi furtkę prawną pozwalającą dowódcy na angażowanie żołnierzy o dowolnej specjalności do zadań ochronnych w sytuacjach braków kadrowych.
2. Organizacja posterunków – rodzaje, czas i odpoczynek
Pkt 191
Posterunki mogą być: stałe i ruchome, zewnętrzne, wewnętrzne, całodobowe, okresowe i doraźne.
Pkt 192
Czas pełnienia służby wartowniczej oraz odpoczynku wartowników reguluje się zgodnie z „Planem pełnienia służby wartowniczej na posterunkach” w systemie 12 lub 24-godzinnym, określonym w przepisach o ochronie obiektów wojskowych.
Regulamin klasyfikuje posterunki według trzech kryteriów:
- Sposób dozoru: stałe lub ruchome.
- Lokalizacja: zewnętrzne (poza budynkiem) lub wewnętrzne (wewnątrz obiektu).
- Czas ochrony: całodobowe, okresowe lub doraźne.
Organizacja czasu służby:
- Szczegóły zmian i odpoczynku określa „Plan pełnienia służby wartowniczej na posterunkach”.
Dopuszczalne są dwa systemy pełnienia służby:
- 12-godzinny
- 24-godzinny
Ustawa o obronie Ojczyzny (Art. 275)
Podstawowy przepis definiujący 40-godzinny tydzień służby oraz prawo do odpoczynku, od którego rozporządzenie określa wyjątki dla wart.
Rozporządzenie MON z dnia 18 października 2023 r. w sprawie czasu służby żołnierzy zawodowych
Kluczowy akt określający czas służby oraz sposób udzielania czasu wolnego za służby i dyżury (Dz.U. 2023 poz. 2263).
3. Zmiany wartowników i warunki szczególne
Pkt 193
Zmiany wartowników na posterunkach mogą się odbywać w zależności od przyjętego wariantu z częstotliwością do 2 godzin. Na wniosek dowódcy warty wewnętrznej oficer dyżurny jednostki (instytucji) wojskowej może zdecydować o większej częstotliwości zmian, w szczególności gdy temperatura wynosi:
- a)poniżej minus 10°C przy silnym wietrze,
- b)poniżej minus 15°C,
- c)powyżej plus 25°C.
Pkt 194
Dowódca warty wewnętrznej odnotowuje w „Dzienniku warty”, na których posterunkach i w jakim okresie wartownicy byli zmieniani.
Standardowo wartownik przebywa na posterunku maksymalnie 2 godziny. Regulamin przewiduje jednak skrócenie tego czasu w przypadku ekstremalnych warunków pogodowych:
- Silny mróz: poniżej -10°C (przy silnym wietrze) lub poniżej -15°C.
- Upał: powyżej +25°C.
Procedura zwiększenia częstotliwości zmian:
- Wniosek składa dowódca warty.
- Decyzję podejmuje oficer dyżurny jednostki.
- Wszystkie zmiany muszą zostać odnotowane w „Dzienniku warty”.
Skracanie czasu na posterunku nie odbywa się automatycznie – wymaga wniosku dowódcy warty i każdorazowej zgody oficera dyżurnego.
4. Patrole ze składu warty wewnętrznej
Pkt 195
Dowódca warty wewnętrznej może doraźnie wyznaczać ze składu warty wewnętrznej patrole z zadaniem:
- a)wzmocnienia ochrony obiektu,
- b)przywrócenia zakłóconego porządku wojskowego w rejonie wartowni, posterunku, a także na terenie jednostki (instytucji) wojskowej.
Dowódca warty wewnętrznej o podjętych działaniach powiadamia oficera dyżurnego jednostki (instytucji) wojskowej.
Pkt 196
Żołnierze patrolu ze składu warty wewnętrznej mają prawa i obowiązki przysługujące wartownikom.
Dowódca warty wyznacza patrole w celu:
- Wzmocnienia ochrony obiektów jednostki.
- Przywrócenia porządku wojskowego w rejonie wartowni, posterunków lub na terenie jednostki.
O wydzieleniu patrolu dowódca warty niezwłocznie powiadamia oficera dyżurnego.
Żołnierze patrolu mają te same prawa i obowiązki co wartownicy (patrz niżej).
Pkt 196 nadaje członkom patrolu ze składu warty wewnętrznej prawa i obowiązki wartowników, które są określone m.in. w:
- Pkt 209: zakazy i nakazy (m.in. zakaz oddawania broni, opuszczania posterunku, spania czy jedzenia).
- Pkt 211: zasady użycia broni palnej i ŚPB.
- Tabeli posterunków: instrukcjach specyficznych dla chronionego obiektu.
- Ustawie o ŚPB i broni palnej:
- Art. 2 ust. 1 pkt 19: wskazuje żołnierzy wojskowych oddziałów porządkowych jako uprawnionych do stosowania środków przymusu i broni palnej.
- Art. 11 i 12: określają sytuacje dopuszczające użycie ŚPB.
- Art. 45 i 47: precyzują sytuacje, w których żołnierz na warcie może użyć broni palnej lub oddać strzał ostrzegawczy.
5. Posterunek doraźny i psy służbowe
Pkt 197
Oficer dyżurny jednostki (instytucji) wojskowej, któremu podlega warta wewnętrzna, oddział wart cywilnych albo specjalistyczna uzbrojona formacja ochronna, może podjąć decyzję o wystawieniu posterunku doraźnego. Jeżeli posterunek doraźny wyznacza się na okres nie dłuższy niż 3 doby, zadania w tym zakresie mogą być przekazane ustnie.
Pkt 198
Do ochrony obiektów mogą być wykorzystywane psy służbowe. Pełnienie służby wartowniczej w tym zakresie określa tabela posterunków warty.
O wystawieniu posterunku doraźnego decyduje oficer dyżurny jednostki. Regulamin dopuszcza uproszczoną formę stawiania zadań:
- Jeśli posterunek ma funkcjonować do 3 dób – zadania mogą zostać przekazane ustnie.
- W przypadku dłuższego okresu wymagany jest rozkaz pisemny.
Psy służbowe mogą być elementem ochrony obiektów. Zasady ich użycia określa tabela posterunków warty danej jednostki.
Oficer dyżurny ma władzę decyzyjną nie tylko nad wartą żołnierską, ale także nad oddziałami wart cywilnych (OWC) i specjalistyczną uzbrojoną formacją ochronną (SUFO). Jest to kluczowe dla jednolitego systemu dowodzenia ochroną jednostki.
6. Posterunki honorowe
W skład warty wewnętrznej mogą wchodzić żołnierze przewidziani do pełnienia służby wartowniczej na posterunkach honorowych. Decyzję o ustanowieniu posterunku honorowego podejmuje dowódca jednostki (instytucji) wojskowej, który jednocześnie określa zasady pełnienia służby wartowniczej na tym posterunku.
Należy rozróżnić posterunek doraźny (decyzja oficera dyżurnego w celu ochrony) od posterunku honorowego (decyzja dowódcy jednostki w celach reprezentacyjnych).
7. Służba wartownicza poza jednostką i podczas przewozów kolejowych
Pkt 200
W miejscu czasowego pobytu jednostki (instytucji) wojskowej, w szczególności podczas realizacji zgrupowania poligonowego, ćwiczenia wojskowego, zgrupowania zadaniowego, służbę wartowniczą organizuje się według potrzeb na ogólnych zasadach.
Pkt 201
Podczas przewozu wojsk koleją można wyznaczyć wartę do ochrony przewożonego mienia wojskowego, uwzględniając treść instrukcji o przewozach wojskowym transportem kolejowym oraz o ochronie obiektów wojskowych.
Pkt 202
Podczas postoju pociągu wartownicy pełnią służbę wartowniczą po obu jego stronach, przy czym jeden wartownik ochrania tylko jedną stronę składu (do 10 wagonów), a w czasie jego jazdy pełnią służbę wartowniczą w wagonie przeznaczonym do przewozu osób oraz na wyznaczonych posterunkach.
Pkt 203
Do wzmocnienia ochrony w czasie postoju pociągu można wyznaczyć patrole ze składu warty wewnętrznej lub pododdziału alarmowego.
Pkt 204
Wartowników zmienia się na rozkaz dowódcy warty wewnętrznej tylko w czasie postoju pociągu.
Pkt 205
Wartownik w uzasadnionych przypadkach może wydać polecenie zatrzymania pociągu, wykorzystując środki łączności, ustalone sygnały lub zatrzymać go samodzielnie za pomocą urządzeń stanowiących wyposażenie składu.
Służba wartownicza poza stałym miejscem dyslokacji (MSD) odbywa się na ogólnych zasadach, dostosowanych do aktualnych potrzeb jednostki.
Zasady ochrony transportu kolejowego:
- W czasie postoju: wartownicy stoją po obu stronach pociągu (jeden wartownik na max 10 wagonów po jednej stronie).
- W czasie jazdy: wartownicy przebywają w wagonie osobowym lub na wyznaczonych posterunkach.
- Zmiany wartowników: dopuszczalna wyłącznie podczas postoju pociągu na rozkaz dowódcy warty.
Podczas postojów pociągu dowódca może wzmocnić ochronę, wysyłając patrole ze składu warty lub pododdziału alarmowego.
W uzasadnionych przypadkach wartownik ma prawo:
- wydać polecenie zatrzymania pociągu przy użyciu środków łączności lub ustalonych sygnałów
- zatrzymać pociąg osobiście za pomocą urządzeń będących na wyposażeniu składu (np. poprzez użycie hamulca bezpieczeństwa)
8. Tabela posterunków warty i instrukcja dowódcy warty
Tabelę posterunków warty i instrukcję dowódcy warty wewnętrznej przygotowuje się w trzech egzemplarzach (dla oficera dyżurnego jednostki (instytucji) wojskowej, dowódcy warty wewnętrznej i do celów szkoleniowych). Wzór tabeli posterunków warty określa załącznik Nr 5 do Regulaminu.
Tabela posterunków i Instrukcja dowódcy warty muszą być sporządzone w trzech egzemplarzach:
- Dla oficera dyżurnego jednostki
- Dla dowódcy warty wewnętrznej
- Do celów szkoleniowych.
Regulamin określa wzór tabeli posterunków warty