Zmiana wartowników
Regulamin Ogólny Żołnierza WP
Pkt 377-407
1. Wyprowadzenie pierwszej zmiany
Po wprowadzeniu warty wewnętrznej do wartowni oraz wydaniu amunicji, dowódca warty wewnętrznej obejmującej podaje komendę: „Pierwsza zmiana – POD BROŃ”. Dowódca warty wewnętrznej, zastępca dowódcy warty wewnętrznej (rozprowadzający), warty obejmującej wyprowadza pierwszą zmianę w miejsce przeznaczone do bezpiecznego przygotowania broni. Wartownicy zmiany ustawiają się w szeregu, w kolejności numerów posterunków. Rozprowadzający (jeśli są w składzie warty wewnętrznej) stoją na prawym skrzydle swojej zmiany, a rozprowadzający warty wewnętrznej zdającej – z lewej strony rozprowadzających warty wewnętrznej obejmującej.
- Dowódca warty obejmującej podaje komendę „Pierwsza zmiana – POD BROŃ”.
- Dowódca warty (jego zastępca lub rozprowadzający) wyprowadza pierwszą zmianę na miejsce bezpiecznego przygotowania broni.
- Wartownicy stają w szeregu w kolejności numerów posterunków.
Rozprowadzający warty obejmującej stoi na prawym skrzydle swojej zmiany, a rozprowadzający warty zdającej – po jego lewej stronie. Dzięki temu obaj są obok siebie i mogą razem poprowadzić zmianę na posterunki.
2. Przygotowanie broni – podłączenie magazynków
Pkt 378
Dowódca warty wewnętrznej obejmującej podaje wszystkim rozprowadzającym (jeśli są w składzie warty) komendę: „Rozprowadzający magazynek – PODŁĄCZ” i nadzoruje podłączenie magazynka oraz zabezpieczenie broni. Rozprowadzający – po dołączeniu magazynka – biorą broń w położenie „przez plecy” (pistolety wkładają do kabury) i wracają na swoje miejsce.
Pkt 379
Rozprowadzający warty wewnętrznej obejmującej, po wstąpieniu na swoje miejsce, a jeśli nie występują – dowódca warty wewnętrznej podaje komendę: „Zmiana od prawego, pojedynczo, magazynek – PODŁĄCZ”. Na tę komendę dołącza się magazynek (taśmę) do broni – bez wprowadzania naboju do komory nabojowej. Po dołączeniu magazynka wartownicy samodzielnie biorą zabezpieczoną broń – w zależności od jej rodzaju – w położenie „na pas” lub wkładają do kabury.
- Najpierw rozprowadzający – na komendę dowódcy warty, pod jego nadzorem. Broń „przez plecy” (pistolet do kabury), powrót na miejsce.
- Potem wartownicy – na komendę rozprowadzającego (a gdy go nie ma – dowódcy warty), pojedynczo, od prawego skrzydła. Broń zabezpieczona, „na pas” lub do kabury.
Magazynek (taśmę) tylko się dołącza – nie wprowadza się naboju do komory nabojowej. Broń po podłączeniu musi być zabezpieczona.
3. Odprawa zmiany i wymarsz na posterunki
Pkt 380
Po przygotowaniu broni przez zmianę, dowódca warty wewnętrznej (zastępca dowódcy warty wewnętrznej) przekazuje wskazówki i uwagi odnośnie pełnienia służby wartowniczej na posterunkach, a następnie podaje komendę: „BACZNOŚĆ”, „W prawo – ZWROT”, „Zmiana na posterunki – MARSZ”.
Pkt 381
W warcie wewnętrznej pełnionej przez żołnierzy zawodowych, wartownicy udają się na posterunki samodzielnie po wyznaczonych przez dowódcę warty wewnętrznej trasach. Wartowników – żołnierzy niepełniących zawodowej służby wojskowej na posterunki prowadzą ich rozprowadzający. Dowódca warty wewnętrznej lub zastępca dowódcy warty wewnętrznej obejmującej i zdającej uczestniczy w zmianie warty na posterunkach zgodnie z zasadami wynikającymi z instrukcji dowódcy warty wewnętrznej.
- Wskazówki i uwagi dowódcy warty (lub zastępcy) dotyczące służby na posterunkach.
- Komendy: „BACZNOŚĆ” → „W prawo – ZWROT” → „Zmiana na posterunki – MARSZ”.
Żołnierze zawodowi
Pozostali żołnierze (DZSW, TSW, rezerwa)
Czy dowódca warty (zastępca) warty obejmującej i zdającej idzie razem ze zmianą, wynika z instrukcji dowódcy warty wewnętrznej – warto ją przeczytać przed objęciem służby.
4. Ugrupowanie marszowe pierwszej zmiany
Ugrupowanie marszowe pierwszej zmiany wartowników (wariant):
| DW (ZDW) | (R) | W | W | W | PPS | zmiana obejmująca |
| DW (ZDW) | (R) | zmiana zdająca | ||||
- DW – dowódcy warty lub ZDW – zastępca dowódcy warty (jeśli występuje)
- (R) – rozprowadzający (jeśli występuje)
- W – wartownik
- PPS – przewodnik psa służbowego.
Na czele zmiany obejmującej idzie dowódca warty (albo jego zastępca), za nim rozprowadzający, dalej wartownicy, a na końcu przewodnik psa służbowego. Ze zmiany zdającej maszerują tylko dowódca (zastępca) i rozprowadzający – jej wartownicy stoją jeszcze na posterunkach i dołączają do szyku dopiero po ich zdaniu (pkt 387).
Regulamin wprost nazywa ten układ wariantem. Elementy oznaczone w legendzie „jeśli występuje” (ZDW, R) pojawiają się w szyku tylko wtedy, gdy są w składzie warty.
5. Przekazanie posterunku
Pkt 383
Gdy zmiana zbliży się na odległość określoną w tabeli posterunków warty, wartownik na posterunku kieruje się w jej stronę. Rozprowadzający (dowódca warty wewnętrznej, zastępca dowódcy warty wewnętrznej) podaje komendę: „Zmiana – STÓJ”. Rozprowadzający (dowódca warty wewnętrznej, zastępca dowódcy warty wewnętrznej) wyznacza jednego z wartowników do obserwowania posterunku wydając komendę, np.: „Ostatni – OBSERWATOR”, a następnie dla wartownika: „Wartownik na posterunek – MARSZ”. Na komendę „PRZEKAZAĆ POSTERUNEK” wartownicy przekazują posterunek.
Pkt 384
W wartach pełnionych przez żołnierzy zawodowych czynności, o których mowa w pkt 383, nie realizuje się.
Pkt 385
Przekazanie posterunku odbywa się na zasadach określonych w tabeli posterunków warty, instrukcji dowódcy warty wewnętrznej uzupełnionych informacjami wymienionymi pomiędzy wartownikiem zdającym i obejmującym. W przypadku wystawiania posterunku doraźnego, zasady ustala dowódca warty wewnętrznej (zastępca dowódcy warty wewnętrznej) lub rozprowadzający.
Pkt 386
Po przekazaniu posterunku wartownicy składają meldunek dowódcy warty wewnętrznej (zastępcy dowódcy warty wewnętrznej, rozprowadzającemu) osobiście lub poprzez techniczne środki łączności, np.: „Panie kapralu, melduję zdanie posterunku”, „Panie kapralu, melduję objęcie posterunku”. Wartownik obejmujący przystępuje do ochrony posterunku.
- 1 Zmiana zbliża się na odległość z tabeli posterunków – wartownik na posterunku idzie w jej stronę.
- 2 Rozprowadzający: „Zmiana – STÓJ”.
- 3 Wyznaczenie obserwatora, np. „Ostatni – OBSERWATOR” – pilnuje posterunku, gdy trwa przekazanie.
- 4 „Wartownik na posterunek – MARSZ” – wartownik obejmujący podchodzi do zdającego.
- 5 „PRZEKAZAĆ POSTERUNEK” – przekazanie wg tabeli posterunków i instrukcji dowódcy warty.
- 6 Obaj wartownicy meldują: zdający – zdanie, obejmujący – objęcie posterunku.
- 7 Wartownik obejmujący zaczyna ochronę posterunku.
Poza tym, co wynika z tabeli posterunków i instrukcji dowódcy warty, wartownik zdający przekazuje własne spostrzeżenia z posterunku (np. uszkodzone ogrodzenie, niesprawne oświetlenie, coś nietypowego w rejonie). Przy posterunku doraźnym zasady ustala dowódca warty (zastępca) lub rozprowadzający.
6. Przejście na kolejne posterunki i zmiana w budynku
Pkt 387
Po przyjęciu meldunku, dowódca warty wewnętrznej (zastępca dowódcy warty wewnętrznej, rozprowadzający) zmiany obejmującej podaje komendy: „BACZNOŚĆ”, „Zmiana za mną – MARSZ”, po czym zmiana udaje się na kolejny posterunek. Wartownik, który zdał posterunek dołącza na koniec szyku.
Pkt 388
Wartownika, który pełni służbę na posterunku wewnątrz budynku, zmienia się w ten sposób, że do środka wchodzą rozprowadzający z wartownikiem obejmującym. Pozostali, spośród których rozprowadzający wyznacza starszego, pozostają przed wejściem do budynku.
Na każdym posterunku jeden wartownik obejmujący zostaje, a wartownik zdający dołącza na koniec szyku. Po obejściu wszystkich posterunków za dowódcą (rozprowadzającym) idą już tylko wartownicy zmiany zdającej.
- Do środka wchodzą: rozprowadzający + wartownik obejmujący.
- Przed wejściem zostają: pozostali żołnierze zmiany – rozprowadzający wyznacza spośród nich starszego.
7. Powrót zmiany zdającej i rozładowanie broni
Pkt 389
Po wystawieniu na posterunek ostatniego wartownika pierwszej zmiany warty wewnętrznej obejmującej, rozprowadzający warty wewnętrznej zdającej obejmuje dowództwo nad swoją zmianą i prowadzi ją przed wartownię. Rozprowadzający warty wewnętrznej obejmującej maszeruje wtedy z lewej strony rozprowadzającego warty wewnętrznej zdającej.
Pkt 390
Rozprowadzający, na komendę dowódcy warty wewnętrznej (zastępcy dowódcy warty wewnętrznej) zdającej: „Rozprowadzający – magazynek – ODŁĄCZ”, „Do przejrzenia – BROŃ”, odpina magazynek i po przejrzeniu jej przez dowódcę warty wewnętrznej bierze broń w położenie „przez plecy” (pistolet wkłada do kabury), a następnie wraca na swoje miejsce. Podaje komendy: „Zmiana od prawego pojedynczo, magazynek – ODŁĄCZ”, „Do przejrzenia – BROŃ” i nadzoruje wykonywanie tych czynności. Po sprawdzeniu broni wprowadza zmianę do wartowni, w celu zdania amunicji, po czym prowadzi wartę do wyznaczonego miejsca.
Gdy ostatni wartownik zmiany obejmującej jest już na posterunku, dowództwo nad powracającą zmianą przejmuje rozprowadzający warty zdającej. Rozprowadzający warty obejmującej idzie wtedy po jego lewej stronie – jest to odwrócenie sytuacji z pkt 377.
- 1 Dowódca warty zdającej (zastępca): „Rozprowadzający – magazynek – ODŁĄCZ”, „Do przejrzenia – BROŃ”.
- 2 Rozprowadzający odpina magazynek, dowódca przegląda jego broń, rozprowadzający bierze ją „przez plecy” i wraca na miejsce.
- 3 Rozprowadzający: „Zmiana od prawego pojedynczo, magazynek – ODŁĄCZ”, „Do przejrzenia – BROŃ” – i nadzoruje wartowników.
- 4 Po sprawdzeniu broni – wejście do wartowni i zdanie amunicji.
- 5 Rozprowadzający prowadzi wartę do wyznaczonego miejsca.
Rozładowanie przebiega w odwrotnej kolejności niż ładowanie – najpierw rozprowadzający pod okiem dowódcy, potem wartownicy pod okiem rozprowadzającego. Do odłączenia magazynka dochodzi jednak kontrola przejrzenia broni.
8. Bezpieczne przygotowanie broni
Pkt 391
Broń przygotowuje się w miejscu do tego wyznaczonym w postawie stojącej (można wykorzystywać stojak), przy czym lufa ma być skierowana w stronę kulochwytu (komory do kontroli broni lub stanowiska do bezpiecznego rozładowania broni), na którym umieszczony jest napis „TU KIERUJ BROŃ”.
Pkt 392
Jeżeli wartownicy są uzbrojeni w bagnety, nakładają je na broń przed podłączeniem magazynka, a zdejmują po odłączeniu magazynka na komendy: „Bagnet na – BROŃ”, „Bagnet – ZDEJMIJ”.
Pkt 393
Wartownicy (rozprowadzający) po powrocie do wartowni, pod nadzorem dowódcy warty wewnętrznej lub jego zastępcy, składają broń i amunicję w wyznaczonym miejscu. Musi ona być sprawdzona i zabezpieczona (bagnety zdjęte).
- Tylko w wyznaczonym miejscu, w postawie stojącej (dopuszczalny stojak).
- Lufa skierowana w kulochwyt / komorę do kontroli broni lub stanowisko z napisem „TU KIERUJ BROŃ”.
- Bagnet: zakładany przed podłączeniem magazynka, zdejmowany po jego odłączeniu.
- W wartowni broń i amunicja odkładane w wyznaczonym miejscu, sprawdzone i zabezpieczone, pod nadzorem dowódcy warty (zastępcy).
Bagnet nigdy nie jest nakładany ani zdejmowany przy podłączonym magazynku. Kolejność: bagnet na → magazynek → … → magazynek odłączony → bagnet zdjęty.
9. Meldunki po powrocie i przechowywanie broni
Pkt 394
Po powrocie do wartowni, rozprowadzający meldują dowódcy warty wewnętrznej o zdaniu i objęciu posterunków oraz swoje spostrzeżenia. Jeśli w składzie warty wewnętrznej nie ma rozprowadzających, swoje spostrzeżenia meldują wartownicy.
Pkt 395
W czasie pełnienia warty wewnętrznej na posterunku przez wartownika bez broni, jego broń i amunicję przechowuje dowódca warty wewnętrznej w wyznaczonym miejscu wartowni.
Są rozprowadzający
Brak rozprowadzających
Jeśli wartownik pełni służbę bez broni, jego broń i amunicja nie zostają „bez opieki” – przechowuje je dowódca warty w wyznaczonym miejscu wartowni.
10. Kolejne zmiany wartowników
Kolejnych zmian wartowników na posterunkach dokonuje się na polecenie dowódcy warty wewnętrznej tak, jak w czasie pierwszej zmiany wart, pomijając czynności i komendy warty wewnętrznej zdającej. W trakcie samodzielnej zmiany wartowników na posterunku, wartownik obejmujący służbę wartowniczą podaje wartownikowi zdającemu hasło. Po usłyszeniu odzewu przystępują do przekazania posterunku.
Każda następna zmiana przebiega tak jak pierwsza, na polecenie dowódcy warty – odpadają jedynie czynności i komendy warty zdającej, bo jej już nie ma.
- 1 Wartownik obejmujący podchodzi do posterunku i podaje hasło.
- 2 Wartownik zdający odpowiada odzewem.
- 3 Dopiero po usłyszeniu odzewu obaj przystępują do przekazania posterunku.
11. Wywołanie warty pod broń i kontrola warty
Pkt 397
Dowódca warty wewnętrznej wywołuje żołnierzy warty pod broń na komendę: „Warta – POD BROŃ” do zmiany wart lub żołnierzy na posterunkach, wzmocnienia systemu ochrony albo kontroli warty wewnętrznej. Wyposażenie żołnierzy określa dowódca warty wewnętrznej.
Pkt 398
Jeżeli warta wewnętrzna jest kontrolowana, po wywołaniu warty pod broń, jej dowódca pozostawia w wartowni zastępcę dowódcy warty wewnętrznej (rozprowadzającego lub wartownika) w celu utrzymania łączności z posterunkami. Czas osiągnięcia gotowości warty pod bronią ustala dowódca jednostki (instytucji) wojskowej.
Pkt 399
Dowódca wywołanej warty wewnętrznej ustawia wartowników w dwuszeregu (w miejscu zmiany wart) i podaje komendę: „BACZNOŚĆ”, „Na prawo (lewo) – PATRZ”, a następnie składa meldunek, np.: „Panie pułkowniku, dowódca warty wewnętrznej nr 1, sierżant Kowalski, melduje wartę do kontroli. Stan warty: trzech podoficerów, jedenastu szeregowych. Wartę wewnętrzną wystawiła 2. kompania 1. batalionu czołgów”.
- Zmiana wart lub żołnierzy na posterunkach,
- Wzmocnienie systemu ochrony,
- Kontrola warty wewnętrznej.
Wyposażenie, w jakim żołnierze stają pod bronią, określa dowódca warty.
Przy kontroli warty dowódca zostawia w wartowni zastępcę (albo rozprowadzającego lub wartownika), żeby nie stracić łączności z posterunkami. Czas, w jakim warta ma być gotowa pod bronią, ustala dowódca jednostki.
- Stopień kontrolującego (np. „Panie pułkowniku”).
- Funkcja i numer warty, stopień i nazwisko dowódcy.
- „…melduje wartę do kontroli”.
- Stan warty – liczba podoficerów i szeregowych.
- Pododdział, który wystawia wartę.
12. Postępowanie wartownika wobec osób zbliżających się do posterunku
Postępowanie wartownika wobec osób zbliżających się do posterunku:
- a)wszystkie osoby zbliżające się do posterunku lub jego granicy, z wyjątkiem dowódcy warty wewnętrznej (zastępcy dowódcy warty wewnętrznej, jego rozprowadzającego) oraz osób im towarzyszących, wartownik zatrzymuje okrzykiem: „STÓJ – Służba wartownicza”, kieruje broń w ich stronę i wzywa osobę (osoby) do zachowania się zgodnie z jego poleceniami,
- b)w przypadku niepodporządkowania się wezwaniom określonym w lit. a, wartownik uprzedza o użyciu broni palnej okrzykiem: „STÓJ – BO STRZELAM”, a jeżeli wezwanie okaże się nieskuteczne, oddaje strzał ostrzegawczy w bezpiecznym kierunku,
- c)w razie bezskuteczności wezwań określonych w lit. a oraz lit. b, wartownik stosuje środki przymusu bezpośredniego – z użyciem broni palnej włącznie,
- d)osobie, która zatrzymała się (porzuciła broń lub inne niebezpieczne przedmioty), odstąpiła od bezprawnych działań lub użycia przemocy, dopiero po okrzyku „STÓJ – BO STRZELAM” lub po strzale ostrzegawczym, wartownik nakazuje wykonać stosownie do sytuacji, np.: „W tył – ZWROT”, „Nie odchodzić – bo strzelam bez ostrzeżenia”. Nie przerywając ochrony posterunku, wywołuje dowódcę warty wewnętrznej w sposób podany w tabeli posterunków warty, a po jego przybyciu przekazuje mu zatrzymaną osobę.
- 1 „STÓJ – Służba wartownicza” – broń w stronę osoby, wezwanie do wykonywania poleceń.
- 2 Brak reakcji → „STÓJ – BO STRZELAM”.
- 3 Nadal brak reakcji → strzał ostrzegawczy w bezpiecznym kierunku.
- 4 Wezwania bezskuteczne → środki przymusu bezpośredniego, z bronią palną włącznie.
Wyjątek z lit. a obejmuje dowódcę warty (zastępcę), swojego rozprowadzającego oraz osoby im towarzyszące. Każdą inną osobę – niezależnie od stopnia – wartownik zatrzymuje.
- Wartownik wydaje polecenia stosowne do sytuacji, np. „W tył – ZWROT”, „Nie odchodzić – bo strzelam bez ostrzeżenia”.
- Wywołuje dowódcę warty sposobem z tabeli posterunków – nie przerywając ochrony posterunku.
- Po przybyciu dowódcy przekazuje mu zatrzymaną osobę.
Regulamin opisuje kolejność działań, ale same zasady użycia środków przymusu bezpośredniego i broni palnej wynikają z ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej. Każdy etap musi być adekwatny do zagrożenia.
13. Kontrola wartownika na posterunku
Pkt 401
Dokonując kontroli wartownika na posterunku, przeprowadzający kontrolę (z wyjątkiem przełożonych wartownika) nie może zwracać uwagi wartownikowi na posterunku. Spostrzeżenia swoje przekazuje dowódcy warty wewnętrznej i odnotowuje w „Dzienniku warty”.
Pkt 402
W czasie kontrolowania wartownika na posterunku dowódca warty wewnętrznej (zastępca dowódcy warty wewnętrznej) lub rozprowadzający wyznacza jednego z towarzyszących mu wartowników do wzmocnienia obserwacji ochranianego obiektu.
Pkt 403
Zabrania się skrytego podchodzenia do wartownika, usiłowania odebrania mu broni lub wykonywania innych czynności mogących prowadzić do nieszczęśliwych wypadków.
Kontrolujący, który nie jest przełożonym wartownika, nie zwraca mu uwag na posterunku. Spostrzeżenia przekazuje dowódcy warty i wpisuje do „Dziennika warty”.
Na czas kontroli dowódca warty (zastępca) lub rozprowadzający wyznacza jednego z towarzyszących wartowników do wzmocnienia obserwacji obiektu – wartownik rozmawiający z kontrolującym może mieć ograniczoną uwagę.
- Skryte podchodzenie do wartownika,
- Próby odebrania mu broni,
- Inne czynności grożące nieszczęśliwym wypadkiem.
Uzbrojony wartownik reaguje zgodnie z pkt 400 – „test czujności” może skończyć się tragicznie.
14. Zdjęcie wartownika z posterunku
Pkt 404
Jeżeli kontrolowany wartownik na posterunku dopuści się naruszenia obowiązków albo jest niezdolny do dalszego pełnienia służby wartowniczej, dowódca warty wewnętrznej po decyzji oficera dyżurnego jednostki (instytucji) wojskowej zdejmuje go z posterunku i wystawia innego ze składu warty.
Pkt 405
Po zdjęciu wartownika z posterunku:
- a)dowódca warty wewnętrznej (rozprowadzający) odbiera mu broń i amunicję,
- b)stosownie do zaistniałej sytuacji, oficer dyżurny jednostki (instytucji) wojskowej podejmuje decyzję o doprowadzeniu żołnierza do: wartowni, izby przyjęć, szpitala, izby zatrzymań, pododdziału, itp.
- Powód: naruszenie obowiązków albo niezdolność do dalszej służby (np. choroba, uraz).
- Decyzja: oficer dyżurny jednostki.
- Wykonanie: dowódca warty zdejmuje wartownika i wystawia innego żołnierza ze składu warty.
- Dowódca warty (rozprowadzający) odbiera broń i amunicję.
- Oficer dyżurny decyduje, dokąd żołnierz zostanie doprowadzony – wartownia, izba przyjęć, szpital, izba zatrzymań, pododdział itp.
15. Czyszczenie broni i posiłki warty
Pkt 406
Czyszczenie broni, o ile zachodzi taka konieczność, może odbywać się tylko pod nadzorem dowódcy warty wewnętrznej, jego zastępcy lub rozprowadzającego (tylko dla podległych mu wartowników) w miejscu wydzielonym do tego celu.
Pkt 407
Dowódca warty wewnętrznej reguluje kolejność spożywania posiłków przez żołnierzy warty wewnętrznej, zachowując gotowość warty wewnętrznej do działania.
- Tylko gdy to konieczne – nie jest to rutynowa czynność w trakcie warty.
- Nadzór: dowódca warty, jego zastępca lub rozprowadzający (ten ostatni wyłącznie wobec swoich wartowników).
- Miejsce: wyłącznie wydzielone do tego celu.
Dowódca warty ustala kolejność posiłków tak, żeby warta przez cały czas zachowała gotowość do działania – w praktyce oznacza to, że skład warty je na zmiany, a nie wszyscy naraz.