Postanowienia ogólne
Regulamin Ogólny Żołnierza WP
Pkt 158-188
1. Cel i organizacja służb wewnętrznych
Pkt 158
Służba wewnętrzna jednostki (instytucji) wojskowej zapewnia jej dowódcy ciągłość dowodzenia.
Pkt 159
Dowódca jednostki (instytucji) wojskowej ustala skład służb wewnętrznych zgodnie z potrzebami. Stosownie do nich dowódca jednostki (instytucji) wojskowej może skład służb wewnętrznych zwiększać, łączyć lub organizować inne. Może również służby wewnętrzne zmniejszyć lub z nich zrezygnować.
Pkt 160
Jeżeli w kompleksie wojskowym stacjonuje kilka jednostek (instytucji) wojskowych, ich dowódcy wydzielają na rzecz odpowiedzialnego za organizację i funkcjonowanie systemu ochrony, stosownie do możliwości, zasoby osobowe niezbędne do pełnienia służb wewnętrznych na rzecz kompleksu.
Pkt 161
Za organizację służb wewnętrznych jednostki (instytucji) wojskowej odpowiada szef sztabu, natomiast w jednostce (instytucji) wojskowej, w której nie występuje stanowisko szefa sztabu – wyznaczona osoba. Organizację służby wewnętrznej ogłasza się w rozkazie dowódcy jednostki (instytucji) wojskowej.
Pkt 162
Czas rozpoczęcia i zakończenia danej służby wewnętrznej określa w rozkazie właściwy dowódca na podstawie obowiązujących przepisów prawa.
Służba wewnętrzna zapewnia dowódcy jednostki ciągłość dowodzenia. Jej skład zależy od potrzeb dowódcy, który może go dowolnie modyfikować: zwiększać, łączyć, tworzyć nowe rodzaje służb, zmniejszać je lub całkowicie z nich zrezygnować.
Gdy w jednym kompleksie stacjonuje kilka jednostek, każda z nich wydziela żołnierzy do wspólnych służb na rzecz całego kompleksu – proporcjonalnie do swoich możliwości.
Za organizację służb odpowiada szef sztabu (lub wyznaczona osoba – w jednostkach w których nie występuje stanowisko szefa sztabu), a ich organizację oraz czas rozpoczęcia i zakończenia ogłasza się w rozkazie dowódcy jednostki na podstawie obowiązujących przepisów prawa.
- 1 Ciągłość dowodzenia: służba musi być zorganizowana tak, aby dowódca miał stały kontakt z jednostką.
- 2 Decyzyjność szefa sztabu: to on przygotowuje system, ale nie może go sam zatwierdzić.
- 3 Podstawa prawna: czas trwania służby nie jest dowolny, musi wynikać z obowiązujących przepisów prawa.
- 4 Rozkaz dowódcy: każda zmiana w składzie lub organizacji służb wymaga oficjalnego ogłoszenia.
Wyznaczając godziny służby, dowódca musi opierać się na następujących przepisach:
- Ustawa o obronie Ojczyzny (Art. 275): ustala normę 40h służby tygodniowo (ust. 2) oraz wprowadza kluczowy wyjątek (ust. 4), który zawiesza prawo do 11h odpoczynku dobowego podczas pełnienia służb, umożliwiając prawnie dyżury 24-godzinne.
- Rozporządzenie MON w sprawie czasu służby żołnierzy zawodowych: definiuje standard służby jako dyżur 24-godzinny (§ 2), nakazuje zwolnienie żołnierza z zadań w dniu rozpoczęcia i zakończenia dyżuru oraz gwarantuje dzień wolny za służbę w dzień ustawowo lub dodatkowo wolny (§ 8).
- Regulamin ogólny (Pkt 185): nakłada obowiązkowe 8h snu w noc poprzedzającą służbę, 12h przerwy przed kolejną służbą min. 12-godzinną oraz czas na przygotowanie określony przez dowódcę.
Punkt 159 daje dowódcy prawo do rezygnacji ze służb, jednak punkt 158 nakłada na niego obowiązek zachowania ciągłości dowodzenia. Regulamin nie precyzuje, jak zapewnić tę ciągłość w przypadku całkowitego zaniechania wystawiania służb, co stwarza ryzyko prawne dla dowódcy w razie wystąpienia zdarzeń nadzwyczajnych tj.:
- Odpowiedzialność karna (Art. 231 § 1 KK – niedopełnienie obowiązków): grozi kara pozbawienia wolności do lat 3, jeżeli działanie na szkodę interesu publicznego wynika z zaniechania organizacji nadzoru.
- Odpowiedzialność dyscyplinarna (Art. 353 ust. 1 Ustawy o obronie Ojczyzny): naruszenie dyscypliny wojskowej poprzez niewłaściwe wykonywanie zadań służbowych i nieprzestrzeganie regulaminów.
- Odpowiedzialność majątkowa (Art. 493 Ustawy o obronie Ojczyzny): żołnierz, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków ze swojej winy wyrządził szkodę w mieniu, ponosi odpowiedzialność w granicach rzeczywistej straty i za normalne następstwa tego zaniechania.
- 1 Kradzież mienia wojskowego: gdy dowódca zrezygnował ze służb dozorujących magazyny i sprzęt.
- 2 Pożar lub zalanie obiektu: gdy brak służb uniemożliwił podjęcie natychmiastowej akcji ratunkowej pod nieobecność kadry.
- 3 Nieuprawnione wtargnięcie osób trzecich: gdy rezygnacja ze służb biura przepustek ułatwiła dostęp do stref chronionych.
- 4 Utrata łączności i sygnałów dowodzenia: gdy brak dyżurnego uniemożliwił odebranie pilnych poleceń od przełożonych.
2. Kto pełni służbę wewnętrzną i kto jest z niej zwolniony
Pkt 163
Służbę wewnętrzną jednostki (instytucji) wojskowej pełnią równomiernie wszyscy żołnierze za wyjątkiem dowódcy jednostki (instytucji) wojskowej, jego zastępców oraz szefa sztabu.
Pkt 164
Dowódca jednostki (instytucji) wojskowej może zwolnić żołnierza z pełnienia służby wewnętrznej. Wykaz zwolnionych z pełnienia służb wewnętrznych z terminem zwolnienia, dowódca jednostki (instytucji) wojskowej ogłasza w rozkazie.
Służbę wewnętrzną pełnią równomiernie wszyscy żołnierze.
Zwolnieni z niej są wyłącznie:
- dowódca jednostki (instytucji) wojskowej
- zastępcy dowódcy
- szef sztabu
Dowódca ma prawo zwolnić z pełnienia służb także innych żołnierzy, ale musi to ogłosić w rozkazie, podając termin zwolnienia.
„Równomierność” nie ma zdefiniowanych parametrów. W praktyce oznacza to, że:
- Obciążenie służbami zależy od decyzji dowódcy i potrzeb jednostki, a nie od sztywnych limitów liczbowych.
- Równomierność jest zazwyczaj rozliczana wewnątrz grup osobowych (osobno oficerowie, podoficerowie, szeregowi).
3. Dokumentowanie służb – tabela i plan
Pkt 165
Służby wewnętrzne jednostki (instytucji) wojskowej wykazuje się w „Tabeli służb dyżurnych”. Wzór tabeli służb dyżurnych określa załącznik Nr 3 do Regulaminu.
Pkt 166
W „Planie służb jednostki wojskowej” umieszcza się wykaz żołnierzy wyznaczonych do pełnienia służby wewnętrznej jednostki (instytucji) wojskowej. Wzór planu służb jednostki (instytucji) wojskowej określa załącznik Nr 4 do Regulaminu.
Służby wewnętrzne dokumentuje się w dwóch oddzielnych dokumentach:
- Tabela służb dyżurnych: określa stały wykaz rodzajów służb pełnionych w danej jednostce.
- Plan służb jednostki wojskowej: określa konkretny wykaz żołnierzy wyznaczonych do pełnienia tych służb w danym czasie.
- Tabela jest dokumentem statycznym – zmienia się ją tylko wtedy, gdy dowódca (zgodnie z pkt 159) np. stworzy nową służbę lub zlikwiduje istniejącą.
- Plan jest dokumentem dynamicznym – to on jest podstawą do wpisania konkretnych nazwisk do rozkazu dziennego.
4. Wymagania wobec żołnierza wyznaczanego do służby
Pkt 167
Do pełnienia służby wewnętrznej wyznacza się żołnierza, który złożył przysięgę wojskową i jest do jej pełnienia przygotowany.
Pkt 168
Dowódca jednostki (instytucji) wojskowej wyznacza do pełnienia służb wewnętrznych jednostki (instytucji) wojskowej żołnierzy posiadających aktualne uprawnienia do dostępu do informacji niejawnych odpowiadające najwyższej klauzuli informacji niejawnych przetwarzanych w związku z pełnieniem służby dyżurnej.
Żołnierz może zostać wyznaczony do służby wewnętrznej, jeżeli:
- Złożył przysięgę wojskową.
- Jest przygotowany do pełnienia danej służby: przeszedł wymagane szkolenie i instruktaż.
- Posiada aktualne uprawnienia do dostępu do informacji niejawnych o klauzuli równej lub wyższej niż najwyższa klauzula informacji przetwarzanych na danej służbie.
W razie wykazania braków w przygotowaniu żołnierza do służby, odpowiadają dwie strony (pkt 173):
- Żołnierz: stawienie się do służby bez wymaganej wiedzy lub uprawnień może być uznane za nienależyte wykonanie obowiązków służbowych.
- Bezpośredni przełożony żołnierza: to na nim spoczywa obowiązek dopilnowania, aby podwładny znał swoje zadania przed objęciem służby.
Zapis o „najwyższej klauzuli” jest bezwzględny. Jeśli oficer dyżurny ma dostęp do pomieszczeń, w których znajdują się dokumenty „ściśle tajne”, nie może tej służby pełnić żołnierz z poświadczeniem jedynie do klauzuli „poufne”, nawet jeśli fizycznie nie planuje zaglądać do szaf pancernych.
5. Wyznaczanie do służby – tryb standardowy i losowy
Pkt 169
Pełnienie przez żołnierza służby wewnętrznej jednostki (instytucji) wojskowej ogłasza się na podstawie rozkazu dziennego właściwego dowódcy nie później niż dwa dni przed jej pełnieniem, podając: nazwę pełnionej funkcji podczas służby, stopień wojskowy, nazwisko i imię żołnierza, rodzaj broni i jej numer (w odniesieniu do służb pełnionych z bronią).
Pkt 170
W sytuacji losowej (brak możliwości spełnienia postanowień pkt 169) przełożony wydaje podwładnemu ustnie rozkaz dotyczący wyznaczenia go do pełnienia służby wewnętrznej. Oficer dyżurny jednostki (instytucji) wojskowej dokonuje wpisu w „Dzienniku działań”, którego wzór określa załącznik Nr 9 do Regulaminu. Fakt wyznaczenia żołnierza do pełnienia służby wewnętrznej stwierdza się w najbliższym rozkazie dziennym jednostki (instytucji) wojskowej.
Wyznaczenie do służby ogłasza się w rozkazie dziennym co najmniej dwa dni wcześniej.
Rozkaz musi zawierać:
- nazwę pełnionej funkcji
- stopień wojskowy
- imię i nazwisko żołnierza
- rodzaj i numer broni (przy służbach pełnionych z bronią)
W sytuacji losowej (nagłe zastępstwo, choroba żołnierza) dopuszcza się ustny rozkaz przełożonego. Oficer dyżurny odnotowuje ten fakt w „Dzienniku działań”, a samo wyznaczenie musi zostać potwierdzone w najbliższym rozkazie dziennym.
Ogłoszenie służby z zachowaniem dwudniowego wyprzedzenia jest obowiązkiem dowódcy. Termin ten gwarantuje żołnierzowi czas na realizację uprawnień z pkt 185, czyli zapewnienie 8 godzin snu i czasu na przygotowanie. Pominięcie tego trybu bez realnej sytuacji losowej stanowi naruszenie regulaminu.
6. Instruktaż i szkolenie
Pkt 171
Żołnierzy udzielających instruktażu, czas oraz jego miejsce dowódca jednostki (instytucji) wojskowej określa rozkazem.
Pkt 172
Żołnierze wyznaczeni do pełnienia służby wewnętrznej uczestniczą w instruktażu w określonym czasie i miejscu.
Pkt 173
Za przygotowanie i terminowe stawienie się żołnierza do pełnienia służby wewnętrznej odpowiada żołnierz i jego bezpośredni przełożony.
Pkt 174
W jednostce (instytucji) wojskowej prowadzi się szkolenie z zakresu pełnienia służby wewnętrznej (nie rzadziej niż raz na kwartał). Szkolenia organizują żołnierze (osoby) wyznaczeni w rozkazie przez dowódcę jednostki (instytucji) wojskowej.
Przed każdą służbą żołnierz uczestniczy w instruktażu – jego czas, miejsce i prowadzących określa rozkaz dowódcy. Udział jest obowiązkowy.
Za terminowe stawienie się i przygotowanie do służby odpowiadają wspólnie żołnierz i jego bezpośredni przełożony.
Niezależnie od instruktażu, w jednostce prowadzone jest szkolenie z zakresu służby wewnętrznej – co najmniej raz na kwartał, przez osoby wyznaczone rozkazem dowódcy.
Regulamin rozróżnia dwie formy przygotowania merytorycznego:
- Instruktaż: ma charakter doraźny, odbywa się przed każdą konkretną służbą i skupia się na aktualnych zadaniach i sytuacji w jednostce.
- Szkolenie z zakresu służby wewnętrznej: ma charakter systematyczny. Musi odbyć się minimum raz na kwartał i służy utrwaleniu ogólnej wiedzy z przepisów.
Zarówno instruktaż, jak i szkolenie kwartalne muszą zostać każdorazowo ogłoszone w rozkazie dowódcy.
7. Miejsce, ubiór i identyfikator służby dyżurnej
Pkt 175
Służbę wewnętrzną pełni się w wydzielonych pomieszczeniach (miejscach). Wyposażenie pomieszczeń (miejsc) pełnienia służby wewnętrznej wskazane jest w wykazie stanowiącym załącznik Nr 2 do Regulaminu.
Pkt 176
Ubiór żołnierzy pełniących służbę wewnętrzną jednostki (instytucji) wojskowej ustala dowódca jednostki (instytucji) wojskowej.
Pkt 177
Żołnierza pełniącego służbę wewnętrzną jednostki (instytucji) wojskowej (z wyjątkiem warty wewnętrznej, pododdziału alarmowego oraz innych służb, których specyfika wyklucza możliwość noszenia identyfikatora) wyróżnia biało-czerwony identyfikator z napisem SŁUŻBA DYŻURNA umieszczony na środku, dolnej krawędzi klapy lewej górnej kieszeni bluzy munduru lub na innej części munduru na tej wysokości. Identyfikator nie powinien zasłaniać stopnia wojskowego.
- Służba wewnętrzna pełniona jest w wyznaczonych miejscach, których wyposażenie określa zał. Nr 2.
- Ubiór żołnierzy pełniących służbę ustala dowódca jednostki.
- Żołnierz pełniący służbę nosi biało-czerwony identyfikator z napisem SŁUŻBA DYŻURNA – umieszczony na środku dolnej krawędzi klapy lewej górnej kieszeni bluzy lub w równoważnym miejscu na tej wysokości.
- Nie używa się go podczas warty wewnętrznej, w pododdziale alarmowym oraz innych służbach, których specyfika na to nie pozwala.
- Musi być przypięty tak, aby nie zasłaniał stopnia wojskowego.
8. Podległość służbowa, odpoczynek i usterki
Pkt 178
Żołnierzom pełniącym służbę wewnętrzną rozkazy mogą wydawać wyłącznie przełożeni, którym te służby podlegają.
Pkt 179
Czas, zasady oraz ubiór podczas odpoczynku żołnierzy pełniących służbę wewnętrzną określa instrukcja służby dyżurnej.
Pkt 180
Usterki stwierdzone przez pełniącego lub obejmującego służbę wewnętrzną należy wpisać do „Dziennika działań” (Dziennika warty) oraz zgłosić odpowiedzialnemu za miejsce pełnienia służby w celu ich usunięcia.
Pkt 181
W przypadku stwierdzenia przez służbę wewnętrzną pełniącą lub obejmującą nieprawidłowości w stanie zabezpieczenia ochranianych obiektów, należy bezzwłocznie wezwać użytkownika (użytkowników) tych obiektów.
Pkt 182
Nieprawidłowości mające wpływ na przebieg służby wewnętrznej muszą być wyjaśnione do czasu przyjęcia służby przez obejmującego. Jeżeli wyjaśnienie nieprawidłowości jest niemożliwe, zezwolenie na przejęcie służby wewnętrznej może wydać przełożony, któremu ta służba podlega.
- Podległość: rozkazy wydają wyłącznie przełożeni, którym te służby podlegają.
- Odpoczynek: czas, zasady i ubiór określa instrukcja służby dyżurnej.
- Usterki: wpisuje się do „Dziennika działań” i zgłasza odpowiedzialnemu za miejsce pełnienia służby w celu ich usunięcia.
- Zabezpieczenie obiektów: w przypadku naruszenia zabezpieczeń ochranianych obiektów należy niezwłocznie wezwać ich użytkowników.
- Przekazywanie służby: nieprawidłowości muszą być wyjaśnione przed przejęciem służby. W innym przypadku zgodę na przejęcie wydaje przełożony, któremu służba podlega.
9. Postępowanie w przypadku niezdolności do służby
Pkt 183
W przypadku choroby, urazu lub wystąpienia innych okoliczności uniemożliwiających żołnierzowi pełnienie służby wewnętrznej, obowiązki jego przejmuje inny wyznaczony żołnierz.
Pkt 184
Żołnierz pełniący służbę wewnętrzną nie może przerywać lub przekazywać wykonywania swoich obowiązków innej osobie, bez zezwolenia przełożonego służby.
- Zastępstwo: w razie choroby lub innych przeszkód, obowiązki żołnierza przejmuje inna wyznaczona osoba.
- Zakaz opuszczania służby: żołnierz nie może samowolnie przerywać ani przekazywać swoich obowiązków bez zgody przełożonego służby.
10. Ochrona żołnierza i ograniczenia czasowe przed służbą
Pkt 185
Żołnierz wyznaczony do służby wewnętrznej trwającej co najmniej 12 godzin nie może pełnić żadnej innej służby na 12 godzin przed jej przyjęciem. W noc poprzedzającą zapewnia się mu 8 godzin snu, a czas niezbędny na przygotowanie się do niej określa dowódca jednostki (instytucji) wojskowej.
Pkt 186
Żołnierza wyznaczonego do pełnienia służby wewnętrznej lub dyżuru trwającego co najmniej 24 godziny zwalnia się z wykonywania innych zadań służbowych w dniu rozpoczęcia i zakończenia tej służby lub dyżuru. W jednostkach szkolnictwa wojskowego dopuszcza się możliwość odstąpienia od powyższej zasady i uregulowania jej w odmienny sposób, mając na względzie konieczność zapewnienia ciągłości w procesie kształcenia słuchaczy.
- Przerwa między służbami: przed objęciem służby trwającej minimum 12 godzin, żołnierz musi mieć 12 godzin przerwy od pełnienia jakiejkolwiek innej służby.
- Odpoczynek przed służbą: w noc poprzedzającą należy zapewnić żołnierzowi 8 godzin snu oraz czas na przygotowanie.
- Dzień rozpoczęcia i zakończenia: przy służbach 24-godzinnych żołnierz jest zwolniony z wykonywania innych zadań w dniach, w których przypada początek i koniec służby. Wyjątek stanowią jednostki szkolnictwa wojskowego (patrz niżej)
W jednostkach szkolnictwa wojskowego można odstąpić od zwalniania żołnierza z innych zadań, aby nie przerywać kształcenia słuchaczy. Pozwala to np. na prowadzenie zajęć przez instruktora bezpośrednio po jego służbie.
Należy jednak pamiętać, że ten wyjątek nie dotyczy 8 godzin snu przed służbą – ten wymóg pozostaje bezwzględny dla każdego żołnierza.
11. Środki przymusu bezpośredniego i broń palna
Użycie i wykorzystanie środków przymusu bezpośredniego i broni palnej przez żołnierzy wojskowych organów porządkowych oraz dokumentowanie tego użycia i wykorzystania odbywa się na zasadach określonych w przepisach regulujących użycie i wykorzystanie środków przymusu bezpośredniego i broni palnej.
Ustawa o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej
Art. 2 ust. 1 pkt 19 wskazuje żołnierzy ŻW oraz wojskowych organów porządkowych jako uprawnionych. Art. 11 i 12 określają katalog ŚPB, a Art. 45-48 zasady użycia broni.
Ustawa o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych (Art. 45-49)
Określa skład wojskowych organów porządkowych w służbie wewnętrznej (Art. 45), ich zadania w zakresie dyscypliny i ochrony obiektów (Art. 48) oraz ogranicza ich działanie do terenu jednostki (Art. 49).
12. Dokumentacja służb wewnętrznych
Dokumentację służb wewnętrznych należy prowadzić, przechowywać oraz archiwizować w formie elektronicznej lub papierowej z wykorzystaniem usług dostępnych w systemach teleinformatycznych przeznaczonych do przetwarzania informacji niejawnych. W sytuacji awarii systemów teleinformatycznych lub braku dostępu do nich, dokumentację należy prowadzić w formie papierowej. Wykaz dokumentów warty i służb dyżurnych określa załącznik Nr 1 do Regulaminu.
Dokumentacja może być prowadzona w dwóch formach:
- Elektronicznej: wyłącznie przy użyciu certyfikowanych systemów teleinformatycznych przeznaczonych do informacji niejawnych.
- Papierowej: z zachowaniem przepisów o ochronie informacji niejawnych (np. ewidencjonowane dzienniki).
Pełną listę dokumentów, które muszą być prowadzone w ten sposób, określa załącznik Nr 1.
Dokumentacji służby nie wolno prowadzić na komputerach z dostępem do internetu ani na prywatnym sprzęcie. Można do tego używać wyłącznie służbowych systemów niejawnych lub papierowych dzienników.